Gökyüzünde yanlış gezen yıldızlar, yeryüzünde sizin kadar yanlışım!
yeryüzünde sizin kadar yalnızım,
bir haykırsam belki duyulur sesim,
ben yalnızım, ben yalnızım,
yalnızım...
Bir varmış, bir yokmuş...
Hikâye bu ya, şu an yanlış bir şekilde, bu yazıyı yazdığım Cihangir semtinde bir yerlerde gökyüzüne bakan; güneşin, ayın, gezegenlerin, yıldızların, meteorların sırrını bulmaya çalışan bir yalnız adam ve rasathanesi varmış....
Sene 1570'ler olsa gerek, Osmanlı tarihindeki bu tarihi rasathanenin sakini, Takiyüddin ibni Manif adında bir astronomdur... Takiyyüddin, zamanının çok ötesinde gözlemler yapmasıyla tanınıyor. Sadece modern astronominin değil, trigonometri biliminin de temellerini atmış. Ondalık kesirler, logaritma tabloları, yüksek kırılma indisli mercekler gibi okul yıllarından aşina olduğumuz pek çok kavramı, aslında Takiyüddin'e borçluyuz...
Her neyse...
Takiyüddin'in rasathanesi için Veziriazam Sokullu Mehmet Paşa'dan -ki kendisi Süveyş ve Don-Volga kanallarını açtırmayı hayal edecek kadar müthiş bir devlet adamıdır- aldığı büyük maddi destek, kıskançlığı üzerine çekmekte gecikmez. Hemen Takiyüddin için çeşitli dedikodular çıkarılmaya başlanır hatta 1578'de İstanbul'u kasıp kavuran veba salgınının suçu Takiyüddin'e yüklenir! Gericilere katılan dönemin şeyhülislamı da Takiyüddin'e tavır alarak, onu dinsiz ilan eder.
Takiyüddin Efendi'nin İstanbul-Cihangir sırtlarındaki rasathanesinin "Meleklerin bacaklarını alttan delikli borularla gözleyip umur-u Osmanlı'nın pusulasını bozduğu" gerekçesiyle ortadan kaldırılmasına karar verilir. Rasathane, Kabataş açıklarına demirleyen Kaptanı Derya Kılıç Ali Paşa'nın donanması tarafından bombalanarak yok edilir!
Devletin ve tabiatın ortak ve yanlış sorusuna cevap olarak Osmanlı topraklarında doğan Takıyüddin, aramızdan yıldızlara bakmayı değil ama görmeyi isteyen ilk kişiydi...
(...)
Takiyüddin'i ve onun yıldızlara baktığında hissettiklerini anlamanız sağlayan bir yazılım Stellarium.
Stellarium, gökyüzünde gördüğünüz ve göremediğiniz tüm yıldızları masaüstünüze indiri ve merkezine sizi koyarak, evreni tüm bilimsel verileriyle birlikte gözlemlemenizi sağlar.
Daha kısa bir şekliyle anlatmak gerekirse, Stellarium, GNU Genel Kamu Lisansı ile dağıtılan, özgür bir astronomi simülasyonu yazılımıdır. Stellarium sayesinde, çıplak göz, dürbün ya da küçük ölçekli bir teleskop ile gözlemleyemeyeceğiniz gökcisimlerini inceleme olanağına kavuşursunuz.
Peki, Pardus'ta nasıl kullanabilirsiniz Stellarium'u?
Stellarium'u kurmak
Stellarium'un 0.9.1 sürümünü Pardus kararlı (stable) deposundan indirip kurabilirsiniz.
Yaklaşık 35 MB'lık bir program olan Stellarium, kurulumdan hemen sonra Programlar > Eğitim ve Eğlence > Bilim dizinindeki programlar menüsüne yerleşiyor.
Stellarium'u ilk yüklediğinizde karşınıza bir açılış ekranı (splash screen) gelecek. Açılış ekranında altı ayrı yıldız kütüphanesinin ve gökcisimlerinin görsellerinin yüklenmesini izledikten sonra, Stellarium'un tam ekran penceresi ile karşılaşacaksınız. Ekranın sağ üst köşesinde gözken fps yani saniyede görüntülenen kare bilgisine özellikle dikkat etmenizi öneririm. Burada yer alan rakamın 20'nin altına düşmesi, ekran kartınızın bu uygulama için çok eski olduğu ya da 3B desteğinin açık olmadığı anlamına gelebilir.
Stellarium'un iki ana yönetim aracı var. Birincisi, en altta sağdaki Zaman Yöneticisi.
Zaman Yöneticisi, istediğiniz anın gökyüzünü görmenizi sağlar. Bu aracı kullanarak, doğduğunuz günün, geçtiğimiz yılın ya da 50 yıl sonrasında istediğiniz gün ve saatte yıldızların görüntüsünü görebilirsiniz.
Stellarium'un ikinci ve asıl önemli olan yönetim aracıysa, sol alttaki Araç Kutusu. Size tavsiyem, araç kutusundaki düğmelere birer birer tıklayarak, işlevlerini görerek öğrenmenizdir. Atmosfer düğmesine basarak güneş ışınlarının tutulması etkenini devreden çıkarmak, gündüz gözüyle de yıldızları görmenizi sağlayacaktır. Hoşunuza gideceğinden emin olduğum ikinci düğmeyse, soldan üçüncü sıradaki Takımyıldızı Göstergeleri.
Dilerseniz, bu düğmelerin ne işe yaradıklarına bir bakalım:
|
Haydi biraz eğlenelim!
Bu iki düğmeye basmak, hoşunuza gitti değil mi? Gelin, biraz daha eğlenelim...
İngiliz anahtarı şeklindeki Yapılandır düğmesine basalım ve karşımıza çıkan pencerede Konum sekmesine gelelim. Dünya haritasını gördük ve ben İstanbul'da oturduğum için harita üzerinde İstanbul'u seçiyorum. Sanırım anlamaya başladınız :), balkonumdan gözüken gökyüzünü ekranıma getirmeye hazırlanıyorum :).
Eğlence dozunu artırmak için Atmosfer düğmesiyle ışınımı sıfırlıyorum. Ve hemen ardından En soldaki üç düğmeye yani Takımyıldızı Çizgileri, Takımyıldızı Adları ve Takımyıldızı Göstergeleri'ne tıklıyorum. Bulutsu düğmesine de tıkladıktan sonra Gece Modu tuşuyla gökcisimlerinin görünürlüğünü biraz daha artırıyorum.
Ve... İşte size balkonumdaki gökyüzü!
Nasıl oluyor da oluyor?
Stellarium, yurtdışında örneklerini gördüğümüz, devasa bir kubbeye uzay görüntülerinin yansıtıldığı Planetarium'larda kullanılan yazılımın ta kendisi aslında... Stellarium'un GPL lisansıyla dağıtılması, Stellarium'un arkasına özgür yazılım topluluğunun gücünü arkasına alarak inanılmayacak bir hızda gelişmesini sağlarken, ticari ve paralı olan Planetarium ürününün de rekabetçi gücünü muazzam bir şekilde artırmış.
Yüzlerce katkıcı ve yüzbinlerce kullanıcının çabalarıyla gelişen Stellarium'un bir oyuncak değil, bilimsel uygulama olduğunu özellikle vurgulamak istiyorum.
İlk kurulumuyla birlikte 600.000 kadar yıldızı incelemenizi sağlayan Stellarium, Büyük bir çoğunluğu (yaklaşık %99) NOMAD (Naval Observatory Merged Astrometric Dataset) kütüphanelerinden sağlanan bu yıldız katalogları; yıldızların kadir (magnitude), yüzey ısısı (spectral type), ıraklık açısı (parallax) ve ışık yılı cinsinden uzaklığı gibi bilgileri gerçek zamanlı ve anlık değerleriyle sunar.
Gerçekçi ve gerçek zamanlı gökyüzü simülasyonu için OpenGL kütüphanesini kullanan yazılım, ek yıldız katalogları ve bulutsu kütüphaneleri ile bir profesyonel gökbilimcinin ihtiyaçlarını karşılayabilecek bir nitelik kazanmış durumda. Ek yıldız kütüphanelerinin eklenmesiyle, Stellarium içinde yer alan yıldız sayısı 120 milyona kadar çıkarılabiliyor.
Takımyıldızlarının mitolojik göstergelerinin görüntülenebildiği; Kore, Çin, Eskimo, Polinezya ve Antik Mısır gök kültlerine göre yıldız haritalarının gösterilebildiği Stellarium, istediğiniz bir tarihte (örneğin doğum gününüzde) yıldızların ve çeşitli gökcisimlerinin konumlarını simüle edebiliyor.
Stellarium, Pardus depolarındaki eğlenceli bilimsel uygulamalardan sadece biri.
Canınız sıkıldığında, kendinizi yalnız hissettiğinizde açarsanız, yalnızlık duygunuzun "kozmik boyutlara" taşınması gibi bir yan etkisi vardır...
Gelin, biz Yunus Emre'ye kulak verelim.
"Söyler dilim ağlar gözüm gariplere göynür özüm
meğer ki gökte yıldızım şöyle garip bencileyin"
-Yunus Emre-