OpenOffice.org Formül, matematiksel denklemlerle çalışanlar için tasarlanmış bir yazılımdır. Lise ödevleri, yazılı sınav hazırlamalarından tutun üniversite tezlerine kadar pek çok alanda ihtiyaç duyulan belgelere denklem yazma konusunda size yardımcı olur. Formül ile kelime işlemci içinde kullanılabilen denklemler yazabileceğiniz gibi, yazdığınız denklemleri diğer OpenOffice.org yazılımlarıyla birlikte (Hesap, Sunu vb) de kullanabilirsiniz. Arayüzü anlaşılır ve kullanımı kolaydır. Bu yazıyı okuyup birkaç deneme yaptıktan sonra denklem yazma konusunda uzman olacağınızı şimdiden söyleyebilirim.

Yazımız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yazılımın arayüzü tanıtılırken, ikinci bölümde matematiksel denklemlerin nasıl yazılacağı yani programın kullanımı anlatılmaktadır. Üçüncü bölümde ise formüllerin görünümü, boyutlandırma gibi özellikler üzerinde durulmaktadır. Haydi başlayalım:

Arayüz Tanıtımı

Formül yazılımına Programlar>Ofis>Daha Fazla Uygulama>Formül yoluyla ulaşabilirsiniz. Eğer yazılımı Kelime İşlemci içinde çalıştırmak istiyorsanız Ekle>Nesne>Formül yolunu kullanmalısınız. Yazılımı açtığınızda resimde görüldüğü gibi biri ufak diğeri büyük olmak üzere iki pencere açılır. Ufak pencere  seçim bölgesidir. “Seçim” penceresi iki bölümden oluşmaktadır. Üst bölümde ana başlıklar, alt bölümünde ise denklem yazarken kullanacağımız seçili ana başlığa ait semboller bulunmaktadır. Gerekli sembolleri bu pencereden seçerek denklemimize ekleriz.

“Seçim” tablosundaki semboller dokuz ana başlık altında toplanmıştır.Bunlar;

• Birli/İkili İşleçler: Toplama, çıkarma, çarpma, bölme ve mantık işaretleri bu bölümde yer alır.
• İlişkiler: Eşittir, küçüktür, büyüktür, büyük eşit, küçük eşit gibi ilişki ifade eden semboller bu başlık altında toplanmıştır.
• Küme İşlemleri: Elemanıdır, alt kümesidir, birleşim, fark, kapsama gibi küme ile ilgili semboller bu başlık altında yer almaktadır.
• İşlevler: Trigonometri, logaritma, üslü ve köklü sayılara ait gösterimler bu bölümde bulunur.
• İşleçler: İntegral, toplam ve çarpım sembollerine ait olan gösterimler bu başlık altında toplanmıştır.
• Öznitelikler: Genelde harfsel ifadelerin alt veya üstünde yer alan vektör, açı, şapka gibi semboller bu başlıkta toplanmıştır.
• Diğer: Sonsuz, lambda, kısmi türev, planck sabiti gibi harfsel gösterimler bu bölümde toplanmış.
• Köşeli Parantez : Parantez içinde yazılabilecek her tür matematiksel gösterim yöntemleri bu başlık altında bulunmaktadır.
• Biçimler : Alt ve üst indisli gösterim biçimleri bu bölümde yer almaktadır.

Büyük pencere, ikiye ayrılmıştır; üst kısımda yazdığımız denklem görülür, alt bölüm ise “Seçim” penceresini kullanmadan OpenOffice.org’a özel bir dil ile denklemlerin yazılmasını sağlar. Burada kullanılan dil genelde İngilizcedir. Sembollerin İngilizce isimlerini alt bölüme girerek denklem yazılır. Örneğin 2x3 için 2 times 3 yazarsınız. Bu konu ile ilgili ayrıntılı anlatım aşağıda yapılacaktır.

Matematiksel Denklemler Yazmak

Bir denklemi Formül yardımıyla birkaç şekilde yazabilirsiniz;

• “Seçim” araç çubuğundan uygun bir sembolü seçerek.
• Denklem Editörü üzerine sağ tıklayıp içerik menüsünden karşılık gelen sembolü seçerek.
• Denklem Düzenleyici içinde formülü tanımlayarak. Bu arada küçük bir hatırlatma: Denklem Editörü matematiksel semboller yazmak için kullanılır. Eğer sayısal işlem yapmak istiyorsanız size Bilimsel Hesap Makinesi'ni (yardımcı programlar altında bulunan KCalc) öneririm.

Şimdi bu yöntemleri inceleyelim:

• Seçim Araç Çubuğu’nu kullanmak: Birinci bölümde “Seçim” penceresini ve içeriğini tanıtmıştık. Denklem yazarken gerekli sembolleri bu pencereden seçeceğiz. Diyelim ki; ise X = ? şeklinde bir soru yazacağız. Bunun için kullanılacak semboller; eşittir, bölme ve karekök. Takip edeceğimiz adımlar;

Adım 1. “Seçim” penceresindeki üst menüden “İlişkiler”ve alt bölümden de “Eşittir” sembolünü (a=b) seçelim. Denklem düzenleyicinin alt kısmında <?> = <?> şeklinde bir yazı belirecek. <?> şeklinde görünen yerler bizim sayı veya harfleri yazacağımız yerleri temsil ediyor. Şimdilik denklem düzenleyicisinin alt bölümüyle bir işimiz yok.

Adım 2. Düzenleyicinin üst kısmında ise aralarında eşittir işareti olan iki kutu oluştu. Fare ile soldaki kutuyu seçelim. "Seçim" penceresinden “Birli/İkili İşleçler” başlığı altından bölme sembolünü seçelim. Şu anda eşitliğin sol tarafında kesir çizgisiyle ayrılmış, alt alta duran iki kutu oluştu.

Adım 3. Kesir çizgisinin üstündeki kutuyu fare ile seçip klavyeden X + 8 yazalım. Aynı şekilde kesir çizgisinin altındaki kutuyu da fare ile seçerek 7 yazalım.

Adım 4. Sıra geldi eşitliğin sağına. Fare ile sağdaki kutuyu seçip “Seçim” penceresinden işlevler ana başlığı altındaki karekök sembolünü seçelim ve klavyeden 12 yazalım.

Yazım işlemi bitmiştir. Açıklayıcı olsun diye uzun uzun anlattım yoksa bu işlemin uygulanması en fazla 15 saniyedir.

• Düzenleyici üstünde fare ile sağ tıklamak: Aslında kullanım olarak “Seçim” penceresinden hiçbir farkı yoktur. Düzenleyicinin alt bölümünde fare ile sağ tıkladığınızda “Seçim” penceresinde bulunan bütün sembollerin bir menü halinde açıldığını göreceksiniz. Denklem yazma işlemini, açılan bu menüden sembolleri seçerek yapabilirsiniz.

• Denklem düzenleyici içinde formülü tanımlamak: Formül yazılımında  denklem yazma yöntemlerinden biri de denklemi bizim kelimelerle yazmamız ve yazılımında kelimelerimize görsellik kazandırmasıdır. Bahsettiğimiz kelimeler “Seçim” penceresinde bulunan her bir sembolün genelde İngilizce olan adlarıdır. Bazı semboller kelime yerine klavyeden doğrudan yazılabilen (alt çizgi gibi) şekillerle ifade edilir. Konunun daha iyi anlaşılması için tablo 1 ile biraz örneklendirelim:

Formül yazılımının kullanımında uzmanlaştıkça sembollerin kelime karşılıklarını öğrenebilir ve böylece “Seçim” penceresine ihtiyaç duymadan denklemlerinizi yazabilirsiniz.

Hazır yeri gelmişken önemli bir konudan daha bahsetmek istiyorum. Sizin de gördüğünüz gibi “Seçim” penceresinde matematik ve geometride sıkça kullanılan Yunan abecesine ait harfler yok. Ama bunları da iki yoldan birini seçerek kolayca denklemimize ekleyebiliriz. Birinci yöntemde tek yapmamız gereken bu harflerin okunuşlarının başına % ifadesini koymak. Biraz daha aydınlatıcı olması için tablo 2’yi inceleyebilirsiniz.

İkinci yöntem ise denklem düzenleyici penceresinde iken Araçlar>Katalog yoluyla açılan pencereden Yunanca simgeleri seçerek denklemimize eklemek.

Görünümle İlgili Ayarlar

Denklem yazarken görünümünü yakınlaştırmak ya da uzaklaştırmak isteyebilirsiniz. Görüntüleri yakınlaştırmak, oluşturduğumuz denklemi yakından görmeyi sağlar. Bunu bir büyüteç gibi düşünebilirsiniz. Denklemin yazı tipi ya da boyutu değişmez. Denklem düzenleyici üst bölümünde iken fare ile sağ tıkladığınızda açılan menüden büyültme ya da küçültme oranını belirleyebilirsiniz.

Yazdığımız denklemlerin yazı tipi ve boyutunu ayarlamak için “Biçim” menüsü altında bulunan “Yazı Tipleri”, “Yazı Tipi Boyutu”, “Aralıklar”, “Hizalama” ve “Metin Kipi” seçeneklerini inceleyebilirsiniz.

Pardus ile kalın, özgür kalın...