İnternet'in “her eve girdi” denecek kadar yaygınlaşmasından sonra sayıları hızla çoğalan web günlükleri (bloglar) sayesinde, her isteyen sesini duyurabileceği, düşüncelerini aktarabileceği bir alana sahip oldu. Ancak, web'de günlük tutmayı deneyen çoğu kişinin fark ettiği üzere, orta boy ya da uzun bir günlük yazısını hazırlamak emek isteyen, zahmetli bir süreç. Söylediklerinizle ilgili çeşitli web sayfalarını arayıp bağlantılamak, yanlış bilgi aktarmamak için araştırmalar yapmak, günlük girdisindeki cümleleri ve paragrafları anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde düzenlemek... Tabii, çok sayıda günlük takip edenler için de bir sürü uzun yazı okumak ayrı bir mesele.
Günlük girdilerindeki kısalma eğilimi devam ettikçe ortaya “microblog” kavramı çıktı. Microblog, girdileri kısala kısala kuşa dönmüş bir blog :). O anki düşüncelerini, yaptığı işi anlatan bir ya da birkaç kısa cümle yazmak, çektiği ya da bulduğu bir fotoğrafın altına bir yorum eklemek de yeterli geliyor olmalı ki, microblog servisleri çok revaçta.
Son zamanlarda yaygın olarak kullanılan microblog servislerinden Twitter, size “Şu anda ne yapıyorsunuz?” diye soruyor. Size bu yazıda tanıtacağımız identi.ca ise, biraz daha genel bir soruya sahip “Ne var ne yok?”. Bu soruya vereceğiniz cevap sizi takip eden herkese ulaştırılıyor, aynı zamanda identi.ca'nın ana sayfasında yayınlanıyor. Microbloglarda bu sorulara cevabınız 140 harften uzun olamıyor. Bu kısıtlamanın sebebi, bu servislerin yazdıklarınızı kısa mesaj (SMS) ile telefonlara gönderebiliyor olması. Kullanıcı adınızla birlikte toplam mesajın 160 karakterden kısa olması gerekiyor.
Kayıt Olmak
identi.ca'ya kayıt olmak için ana sayfadaki “Register” bağlantısını kullanabilirsiniz. Burada kendinize bir kullanıcı adı ve parola belirleyerek bir identi.ca hesabı oluşturabilirsiniz.
Dilerseniz, OpenID kimlik doğrulama yöntemiyle de identi.ca üzerinde bir hesap edinebilirsiniz. OpenID, bütün kullandığınız web sayfalarına merkezi bir yerden giriş yapmanızı sağlayan bir yöntemdir. OpenID sayesinde her sitede ayrı bir kullanıcı adı ve parola ikilisi kullanmanıza ve bunları hatırlamakla uğraşmanıza gerek kalmaz. Bir OpenID sağlayıcısında (Wordpress, Blogger, Flickr, ...) hesabınız varsa, o sağlayıcıdan öğreneceğiniz bir web adresini identi.ca'nın kayıt ekranında “OpenID” sekmesinin altına yazarak giriş yapabilirsiniz. OpenID ile daha fazla bilgi için web sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
Seçenekleriniz bununla da sınırla değil, “Facebook” sekmesine tıklayarak, facebook.com'daki hesabınızı kullanarak giriş yapabilirsiniz.
OpenID ya da Facebook giriş yöntemlerinde, önce OpenID sağlayıcınıza ya da Facebook'a yönlendirileceksiniz. O sitede karşınıza çıkacak olan sayfada identi.ca'yı onaylamanız gerekecek. Bu identi.ca'ya ilk girişiniz olduğu için kendinize bir isim seçmeniz gerekecek, bu işlemden sonra identi.ca'yı kullanmaya başlayabilirsiniz.
Dikkatinizi çekmek istediğim bir nokta, çok uzun isimlerden kaçınmanız. Microblog servislerinde iletiler 140 karakterle sınırlı olduğu için, kullanıcı adınız çok uzunsa size yazılacak cevaplar kısa olmak zorunda kalacak.
İlk İleti ve Genel Kullanım
Kayıt olup giriş yaptıktan sonra, sayfanın üstündeki “What's up” kutusuna iletilerinizi yazmaya başlayabilirsiniz. Durmayın, hemen içinizden gelen bir “merhaba” mesajı yazın. Eğer bunu İngilizce yazarsanız kısa süre içinde identi.ca sakinlerinin birinden sıcak bir “hoş geldin” cevabı alacaksınız.
“Home” bağlantısına tıkladığınızda gelen kişisel sayfanızda (“Personal”) gönderdiğiniz iletiyi görebilirsiniz. İletinizin sağında göreceğiniz düğmeleri açıklayalım:
Beğen: Bu iletiyi çok beğendiğinizi göstermek için tıklayabilirsiniz. Başkalarının iletilerini de beğenebilirsiniz, bunlara daha sonra “Favorites” altından ulaşabilirsiniz.
Yanıtla: Bir iletiye yanıt vermek için tıklayabilirsiniz. Bunu yaptığınızda “What's up” kutusuna yanıt verdiğiniz kişinin ismi “@kullanıcı” şeklinde çıkacak. Yanıtınızı bunun yanına yazabilirsiniz.
Sil: Gönderdiğiniz iletileri silmek için tıklayabilirsiniz. Bu düğme sadece kendi iletilerinizde görünür.
“Replies” altında size gelen yanıtları görebilirsiniz. Buradaki bir iletiye karşılık vermek için yine yanıtlama düğmesine basmanız yeterli. Yanıtlarınız identi.ca tarafından kaydedilecek ve “in context” yazan bağlantılara bastığınızda, bir iletiye gönderilen yanıtları alt alta görebileceksiniz. Bu görünüm bir forumda ya da tartışma grubunda görebileceğiniz ilmek görünümü (thread, nested) ile aynıdır.
“Profile” sekmesinde kendinize bir kullanıcı resmi (“avatar”) yükleyebilirsiniz. Sizi temsil eden bu resim her iletinizin yanında görünecek ve yazdıklarınızı daha kişisel kılacak. Bu ekrandaki “edit” düğmesine tıklayarak kendinizle ilgili daha fazla bilgi verebileceğiniz “Profile settings” sayfasına yönlendirileceksiniz. Burada profilinize web sayfası adresi ve ilgi alanları gibi bilgiler eklemenin yanı sıra, sitede görünen kullanıcı adını değiştirme olanağına sahipsiniz.
“Inbox” ve “Outbox” altında gönderdiğiniz ve aldığınız özel mesajları görebilirsiniz. Özel mesaj göndermek için iki yolunuz var:
- inbox ve outbox içindeyken, “what's up” kutusunun yerini özel mesaj kutusu alır; “To” kısmından mesajın gideceği kişiyi seçtikten sonra mesajı gönderebilirsiniz.
- Takip ettiğiniz birinin profil sayfasındaki “message” düğmesini kullanabilirsiniz.
identi.ca'da iletilerinize dosya ekleme desteği de var. Ataç simgeli düğmeye tıklayarak yüklediğiniz dosyalar http://ur1.ca servisi ile kısa bir URL'ye taşınıyor ve iletinizin yanında ek olarak yer alıyor. Bu sayede, önce bir web sayfasına dosya yüklemek, sonra adresi 140 karaktere sığdırmak için bir kısaltma servisine gitmek, son olarak iletinize bu kısa adresi yapıştırmak zorunda kalmıyorsunuz, dosya yüklemeyi identi.ca içinden tek adımla yapabiliyorsunuz.
İletinizin içine yazdığınız web sayfalarının adresleri de -eğer gerekirse- kısaltılarak yayınlanıyor, o yüzden adres kısaltma servislerini unutabilirsiniz, her şeyi identi.ca sizin yerinize yapıyor.
Son olarak, sayfanın üstündeki “Account” bağlantısından hesabınızın ayarlarını yapabilirsiniz. Daha önce değindiğimiz “Profile settings” ve “Avatar” ayarlarının dışında e-posta adresinizi ve şifrenizi değiştirebilirsiniz. “Other” altından, adres kısaltma için kullanılan servisler arasından bir seçim yapabilirsiniz. “Design” altından ulaşabileceğiniz sayfadaysa profil sayfanızın tasarımını değiştirebilirsiniz: Bir arka plan resmi ekleyip, profilinizin renklerini dilediğiniz gibi seçebilirsiniz.
Arkadaşlar, Gruplar, Etiketler
Gördüğünüz üzere microblog servisleri, normal web günlüklerinden daha sosyal bir ortam. Gönderdiği iletileri takip etmek istediğiniz kişilerin ismine tıklayarak profil sayfalarına gidebilirsiniz. Buradaki “Subscribe” düğmesiyle onlara abone olabilirsiniz. Böylelikle o kişilerin yazdıkları sizin “Home” sayfanızda görünecek. Ayrıca, sizin profilinizde “Subscriptions” bölümü altında takip ettiğiniz kişinin resmi yer alacak. Benzer şekilde siz de takip ettiğiniz kişinin profilinde “Subscribers” altında görüneceksiniz.
Sizin takip ettiğiniz kişi, size abone olursa birbirinize yukarıda bahsedildiği gibi özel mesaj gönderebileceksiniz.
identi.ca'da tanıdıklarınızın yazdıklarını takip etmenin yanı sıra, ilgilendiğiniz konulardaki grupları da takip edebilirsiniz. Grupları bulmak için ana sayfadaki “Groups” sekmesini ya da sağ üstteki “Search” altındaki grup arama kısmını kullanabilirsiniz. İlgilendiğiniz gruplara “Join” ile üye olabilirsiniz. Artık bu gruplara gönderilen iletileri de kişisel sayfanızda, arkadaşlarınızın iletilerinin yanında göreceksiniz. Üye olduğunuz gruplara yazı göndermek de çok kolay; iletinizin içinde herhangi bir yere “!grup_adı” yazmanız yeterli.
Önceden oluşturulması ve üye olunması gereken grupların aksine, etiketler çok daha esnek bir gruplama sağlar. İletinizin içinde “#etiket” şeklinde yazılan her şey bir etiket olarak algılanacak. Bir etiketin üzerine tıkladığınızdaysa, aynı etiketi taşıyan diğer iletileri görebileceksiniz. Etiketleri gruplarınıza ek olarak cümle içindeki kelimeler olarak kullanabilirsiniz. Bir örnek:
Hoş geldin !Pardus 2009, tebrikler #pardus ekibi, yaşasın !gnu ve #linux :)
Ayrıca, profilinizden ulaşacağınız “Subscribers” sayfasından arkadaşlarınızın isminin altındaki “Tags” bağlantısına tıklayıp onları etiketleyebiliyorsunuz. Bu hem arkadaş listenizi gruplamaya yarıyor hem de “@#arkadas_etiketi” şeklinde gönderdiğiniz iletiler, o etiketteki arkadaşlarınızın “Replies” sayfasında görünüyor.
Diğer Servislerle Bağlantılar
identi.ca'nın diğer servislerle olan bağlantısını “Connect” sayfasından ayarlayabilirsiniz. Burada “IM” sekmesine kullandığınız bir Jabber ya da Gtalk hesabını ekleyebilirsiniz. “Preferences” altındaki dört kutuyu da seçmeniz halinde identi.ca'da takip ettiğiniz kişilerin iletileri Jabber/Gtalk hesabınıza mesaj olarak gönderilecek, ayrıca Jabber/Gtalk üzerinde durumunuz kısmına yazdıklarınızsa identi.ca'da yayınlanacak. Bunun yerine “Post a notice ....” kutusunu boş bırakıp, yayınlamak istediğiniz iletiyi update@identi.ca jabber hesabına göndermeyi tercih edebilirsiniz.
Herkesin değil de, sadece takip ettiğiniz bazı kişilerin iletilerini jabber mesajıyla almanız da olanak dahilinde. Profil sayfanızda sağ aşağıda yer alan “Subscriptions” bağlantısına tıklayıp “Jabber” kutularını istediğiniz gibi işaretleyebilirsiniz.
Yine “Connect” ekranında yer alan “SMS” sekmesinden, takip ettiğiniz iletilerin cep telefonunuza kısa mesajla gönderilmesini ayarlayabiliyorsunuz, ancak henüz Türkiye'de anlaşmalı bir telefon operatörü yok.
“Twitter” sekmesindeyse, halihazırda Twitter kullananları sevindirecek bir özellik var: identi.ca'ya yazdıklarınızın twitter'a gönderilmesini sağlayabiliyorsunuz. Ayrıca, Twitter'daki arkadaşlarınız identi.ca üyesiyse onlara abone olabiliyorsunuz. Twitter kullanıcı adınızı ve şifrenizi yazıp “preferences” altından istediğiniz kutuları seçtikten sonra “Add” düğmesine tıklamanız yeterli. Yakın bir zamanda, identi.ca'ya twitter'daki yazıları çekme özelliği de eklenecek, böylelikle twitter'da takip ettiğiniz kişilerin iletilerini ve size twitter'da gelen cevapları identi.ca içinden takip edebileceksiniz.
“Facebook” sekmesi altında identi.ca hesabınızla Facebook hesabınızı ilişkilendirebiliyorsunuz. Ancak bu sadece “facebook connect” özelliği sayesinde Facebook hesabınızı kullanarak identi.ca'ya giriş yapmanızı sağlıyor. identi.ca iletilerinizin facebook durumunuz olarak kullanılmasını sağlamak için identi.ca facebook eklentisini yüklemelisiniz. Uygulamayı yüklemek için: http://apps.facebook.com/identica/
Facebook uygulamasına identi.ca kullanıcı adı ve şifrenizi vermelisiniz. (Eğer identi.ca hesabınızı OpenID ya da Facebook kullanarak açtıysanız, önce “Account -> Password” sayfasından hesabınıza bir şifre eklemelisiniz.) Daha sonra çıkacak sayfadan da identi.ca facebook uygulamasının durumunuzu güncellemesine izin vermelisiniz.
identi.ca Uygulamaları
identi.ca'yı kullanmak için web sayfasına gitmek zorunda değilsiniz. Bilgisayarınızda kurulu bir programdan ya da web tarayıcınız içinden de identi.ca'ya ulaşabilirsiniz.
Bu uygulamaların listesine identi.ca ana sayfasındaki “Find a desktop or mobile client” bağlantısından ulaşabilirsiniz. Bunları kullanabilmek için hesabınıza bir şifre tanımlamanız gerektiğini unutmayın.
Pardus depolarında bulabileceğiniz bir uygulama olan “Choqok” ile identi.ca hesabınıza bağlanabilirsiniz. Web sayfası üzerinden yapabileceğiniz hemen her şeyi Choqok ile masaüstünüzden yapabilirsiniz. “Ctrl+alt+T” klavye kısayoluyla, choqok penceresini bile açmanıza gerek kalmadan identi.ca'ya ileti yollayabiliyorsunuz. Choqok aynı zamanda Twitter'ı da destekliyor, yolladığınız iletileri hem identi.ca'ya hem twitter'a gönderebilirsiniz.
Benzer şekilde identi.ca ile uyumlu çalışan Mozilla Firefox eklentileri mevcut.
“IdentiFox”: Bu eklenti Mozilla Firefox durum çubuğunun sağ alt köşesine identi.ca simgesiyle (konuşma balonu) yerleşiyor. Öncelikle sağ tıklayıp “Preferences -> Add Account” ile identi.ca hesabınızı ekleyin, görebileceğiniz gibi birden fazla identi.ca hesabı destekleniyor. Konuşma balonuna tıkladığınızda takip ettiğiniz kişi ve grupların iletilerini görebilir, size gelen yanıtları ve özel mesajları okuyabilirsiniz.
Mesaj kutusuna iletinizi yazıp gönderebilirsiniz. Zincir simgesiyle o an bulunduğunuz web sayfasının adresini iletinin içine yapıştırmanız mümkün.
“Tweetlol”: Hem twitter'ı hem identi.ca'yı destekleyen bu eklenti, Firefox penceresinin sol tarafında bir panel olarak açılıyor. İleti gönderebiliyor, takip ettiğiniz iletileri ve size gelen cevapları okuyabiliyorsunuz.
“FireStatus”: Bu eklenti de durum çubuğuna yerleşiyor. identi.ca'nın yanı sıra Twitter, FriendFeed, Facebook ve del.icio.us servislerini destekliyor. Alev simgesine sol tıkladığınızda ileti gönderme seçeneği ortaya çıkıyor, buradan mevcut web sayfasının adresini ekleyebiliyor, yazdığınız iletinin hangi servislere gönderileceğini seçebiliyorsunuz. Bu eklenti, takip ettiğiniz iletileri tıpkı anında mesajlaşma programlarındaki gibi küçük kutularda sağ altta gösteriyor, bunlar bir süre sonra kayboluyor.
“IdenticaBar”: Bu Mozilla Firefox eklentisiyle adres çubuğundan identi.ca'ya ileti gönderebilirsiniz. Sıklıkla web sayfalarını paylaşıyorsanız kullanışlı olabilir, ancak bu ileti takip ettiğiniz kişilerin iletilerini size göstermiyor.
Özgür Ağ Servisi
Bütün bu özelliklerinin yanı sıra, identi.ca bir “özgür ağ servisi” (“free network service”). Linux'un, Mozilla Firefox'un ve Pardus'un başarısında “Özgür Yazılım” olmaları büyük bir etken. Programın işleyişini inceleyen, ona yeni özellikler ekleyen, hatalarını düzelten yüzlerce, hatta binlerce kişinin olması ortaya çok kaliteli ürünler çıkarıyor. Ancak belki daha az göz önünde olan bir avantaj, hiçbir programa bağımlı kalmıyor olmanız. Bir programı kullanarak yıllar boyunca ürettiğiniz ya da biriktirdiğiniz verinizin olması, sizin o programı kullanmaktan hiç vazgeçemeyeceğiniz anlamına gelmemeli. Özgür yazılımların tüm işleyişi kamuya açık olduğu için, verilerinizi başka bir programa taşımanın önünde teknik hiçbir engel yok.
Ancak, git gide web'e taşınan bir dünyada verilerinizin bir sağlayıcının elinde “kilitli” kalması çok kolay. Sadece web sayfasının size sağladığı dışarı aktarma seçeneklerini kullanma şansınız var. Bunların her şeyi eksiksiz aktaramadığı durumlar da olabilir. Bir web servisinde edinilen arkadaşlarınızın, servisi kullanmıyor olması sağlayıcı değiştirmeyi daha da zorlaştırıyor.
“Özgür ağ servisleri”, tıpkı özgür yazılımların programlara yaptığı gibi, web üzerinden sunulan hizmetlerin de açık ve özgür hale gelmesini amaçlıyor. Bunun koşulları da,
- Web sayfasının kaynak kodlarının açık ve erişilebilir olması
- Web sayfası kullanıcıları tarafından sağlanan verilerin “açık” olması
Buradaki “verilerin açık olması” kavramı; kullanıcılar tarafından web sayfasına yüklenen verilerin (yazı, resim, müzik, video gibi) herkes tarafından erişilebilir, değiştirilebilir ve dağıtılabilir olması gerektiğini ifade ediyor. Bir özgür serviste, verilerin tamamına erişimde hiçbir sınırlama olmaması gerekiyor.
identi.ca, burada bahsedilen koşulları sağlıyor ve özgür ağ servisi ünvanını hak ediyor: Kaynak kodlar, http://laconi.ca web sayfasında herkesin erişimine açık ve web servisleri için geliştirilen Affero GPLv3 ile lisanslı. identi.ca'ya kullanıcılarca gönderilen her içerik, “Creative Commons by 3.0” lisansıyla herkesin kullanımına açık.
Bir şekilde identi.ca'yı artık kullanmak istemezseniz, sizi engelleyen hiçbir şey yok. “Open micro blogging” protokolüne uyan herhangi bir başka servis sağlayıcıya taşınma imkanınız var. Arkadaşlarınızın bundan haberi olmasına bile gerek yok, siz başka bir servisi kullanıyor olsanız bile Open Micro Blogging protokolü sayesinde iletişiminiz kesintisiz devam edecek. Bu protokolü merak ediyorsanız http://openmicroblogging.org/ adresinden web sayfasına ulaşabilirsiniz.
Haydi identi.ca'ya
Eğer henüz bir micro blog servisi kullanmıyorsanız, identi.ca ile buna ilk adımı atabilirsiniz. Bu sayede arkadaşlarınızla iletişim halinde olabilir, gruplar ve etiketler sayesinde dünyanın dört bir tarafındaki insanlar ilgi duyduğunuz konularda ne diyor göz atabilirsiniz.
Halihazırda Twitter kullanıyorsanız, identi.ca'nın sunduğu gruplar, dosya ekleme, arkadaş etiketleme, ilmekler (thread) gibi ek özellikleri denemek isteyebilirsiniz. Üstelik yazdıklarınızın Twitter'a gönderilmesi sayesinde oradaki hesabınızdan tamamen vazgeçmek zorunda değilsiniz. identi.ca ile, özgür ağ servislerini kullanarak iletişim kurmanın ferahlatıcı etkisini siz de tadabilirsiniz.
