Microsoft, Office 2007 ürünü ile beraber hayatımıza soktuğu DocX dosya formatının temeli olan OOXML dosya standardını ISO ve IEC'ye kabul ettirmek için yoğun bir çaba içinde.

OOXML, ECMA tarafından standart ilan edildikten sonra Microsoft ISO'nun ve IEC'nin de bu standartı kabul etmesi için çalışmalara başlamış, ilk oylamada red kararı çıktıktan sonra ikinci oylama öncesi bir çözüm toplantısı yapılması kararı alınmıştı.

Türkiye'nin "yorumlarla" kaydı ile ilk oylamada verdiği evet oyunu değiştirmek için başlattığımız "OOXML'e Hayır" kampanyası, konu ile ilgilenen çevrede ve sizlerin arasında yankı buldu. Birçok internet portalı ve blog hazırladığımız banner ve düğmeleri yayınlayarak sesimizin daha gür çıkmasına katkıda bulundu.

Toplantı öncesinde son dönemece girilirken taraflar son kozlarını oynamaya başladı. Microsoft yaptığı lobi çalışmalarında birçok ülkede oylamaya katılacak komitelere kendisini ya da teknoloji ortaklarını üye olarak sokmayı başardı. Örneğin, Portekiz komitesinin başkanı Microsoft temsilcisi iken diğer üç üyesinden ikisi de Microsoft'un Portekizli teknoloji partnerleri oldu. Benzer bir şekilde Avusturalya adına toplantıya katılacak ekibin içinde de Microsoft'un ticari ilişki içersinde olduğu kişiler yer alıyor.

Lobi çalışmaları sürerken bir yandan da Microsoft, OOXML'e yöneltilen ağır ve haklı eleştrilere karşı önlem almaya çalışıyor.

Açık kaynak Microsoft'da

Microsoft, son olarak OSP (Açık Kaynak Sözü) programına OOXML dosya biçimini de dahil etti. OSP, belirli şartlar altında programcılara Microsoft'un OSP programına dahil ettiği biçimlerden yararlanma hakkı veriyor. Bunun yanı sıra OSP programına dahil olmayan bir biçim gerekli olması durumunda kullanılabiliyor.

OSP, her ne kadar büyük bir adımmış gibi görünse de aslında toplantı öncesi standarda yöneltilen "yeterince referans yok" ve "doküman eksikliği var" eleştirilerini engellemeye çalışan göstermelik bir çabadan daha fazlası değil.

Microsoft'un daha önceden ECMA aracılığı ile verdiği CNS (dava etmeme güvencesi) ve şimdi uygulamaya koyduğu OSP, Amerikan Özel Hukuku'nun son derece teknik kavramları ve özellikle Avrupa hukuk sistemine bağlı farklı sistemlerin dillerine tercüme edildiği durumlarda bu kavramların hangi anlamlara geleceği konusunda ciddi sorunlar var. Bunun yanı sıra, CNS ve OSP belgelerinin anlatımlarının açık olmaması, patentler hakkında yeterince bilgi vermemesi, alt lisanslamaya izin vermemesi gibi nedenlerden ötürü, Microsoft'un da aslında kabul ettiği gibi GPL ile ortak bir çalışma alanın yaratılması neredeyse imkânsız.

OOXML dosya biçiminde 280'den fazla Microsoft patentli teknolojiye atıf yapılırken, ortalama bir avukatın hatta sıradan bir insanın bile CNS ve OSP korumalarını aşabileceği aşikar. Zaten Microsoft'un geçtiğimiz hafta Ofis programının eski sürümlerine ait ikili dosyaları da OSP programına dahil etmesi sonucunda görüldü ki, bu açıklamalar da çoğu noktada Microsoft'un patenli ve kapalı teknolojilerine "like ... (... gibi)" ya da (request from ... (veriye ...'dan iste) gibi atıflarla göndermeler yapıyor. Bu durumda Microsoft'un bu adımını sadece komisyonlara dökümantasyon eksikliğinin olmadığını göstermeye çalışmaktan öteye gitmediğini söylemek haksızlık olmaz.

Güle güle işbirliği...

Microsoft çalışmalarına bu yönde devam ederken ECMA'da ülkelerin yönelttiği eleştrileri 2500 sayfayı aşan bir metinle yanıtladı.

Özellikle Video ve ses görüntüleme kodlayıcıları ile ilgili yapılan eleştirilere -ki bu kodlayıcıları farketmeseniz bile bir kere sunum hazırladıysanız muhakkak kullanmışsınızdır.- verdiği cevaplarda çok ciddi sıkıntılar var. Bu sıkıntıların en önemlisi ECMA'nın kodlayıcıların bulunduğu yer olarak metinde refere ettiği bölümün metinde hiç yer almaması oldu!

Bunun yanında çok ciddi bir sıkıntı da XML taşıyıcısının içine yerleştirilebilecek binary dosyalarında. Kısaca açıklamak gerekirse, üreticiler dosya tipinin içine çeşitli özellikleri belirten .bin dosyaları koyabiliyorlar. Bu sayede OOXML standartlarında belirtilen standart değeri kullanmadan örneğin bir metnin italik yazılmasını sağlayabilir, sayfa girintilerini belirleyebilirsiniz. Bin dosyaları okunamadığı okunsa bile dosyayı yazan kişinin mülkiyetinde olduğundan, başka programlar tarafından kullanılması mümkün değil.

Son olarak işbirliğini engelleyecek bir durum, özellikle çalışma kitaplarını kullananları ciddi bir şekilde etkileyecek. Dokümanın tamamı 6000 sayfa olmakla birlikte ne yazık ki "makrolar" hakkında yapılan tek açıklama "MakroButonu aracılığı ile makrolar kullanılır" şeklinde. Bu sayede OOXML kullanan her uygulama, kendi makro API'sini ve özelliklerini yazmaya hakkına sahip olacak ki bu da gene patent haklarının gündeme gelmesi demek.

Bu önemli başlıkların yanı sıra ECMA verdiği çoğu cevapta ülkelerin önerdikleri değişiklikleri tartışmadan reddetme yoluna gittiğinden, OOXML editörlerinde bulunan 325'ten fazla hata ile bir dizi çok ciddi güvenlik açığı hâlâ çözülmeyi bekliyor.

Son olarak her ne kadar ECMA tarafından "opsiyonel olarak kullanılabilecek teknolojiler" başlığına çekilmiş bile olsa VML gibi standart olmak bir yana standart başvurusu reddedilen teknolojiler hâlâ DocX biçiminde kullanılmakta. Bunun bize gösterdiği ise Microsoft, DocX biçiminde OOXML'in özel ve büyük ihtimalle başka bir araçla gerçeklenemeyecek ya da gerçeklense bile düzgün görüntülenemeyecek bir sürümünü kullanacak.

Bu yüzden OOXML devletleri, kurumları ve dolayısı ile bizleri zaman içinde tek bir üretici firmanın ürettiği programlara yönlendirmek anlamına gelen bir proje.

Ben ne yapabilirim?

Desteğiniz bizim için çok önemli. Eğer hala okumadıysanız OOXML ile ilgili manifestomuzu okuyabilir ve siz de manifestomuza destek vererek kampanyanın bir parçası olabilirsiniz. Eğer kişisel bir web siteniz ya da blogunuz varsa sizin için hazırladığımız banner ve düğmeleri kullanabilirsiniz. Üye olduğunuz forumlarda imzanızda düğmelerimizi kullanabilir ve manifestomuzu da içeren konular açıp insanların dikkatini çekmemizi sağlayabilirsiniz.

Katkılarınız bizim için önemli!