Bir yazılıma Türkçe desteği vermek meslekten bilişimci olmayanların da kolaylıkla yapabilecekleri bir şey. Bu konu hakkında yazmak en azından çeviri üzerindeki ilginin azalmamasını sağlamaya yarıyor. Eski yazılarıma [1], [2] ve [3] adreslerinden bakabilirsiniz.

Bugün biraz daha ayrıntılı inceleyelim durumumuzu:

KDE: Arayüz çeviri oranı %77.78, belgelendirme çevirileri ise sadece %3.
GNOME: Arayüz çeviri oranı %88, belgelendirme çevirilerinde oran %0.
LXDE: Arayüz ve belgelendirme ayrımı yok. Çeviri oranı %100.
Enlightenment: Arayüz ve belgelendirme ayrımı yok. Çeviri oranı %100.
Fluxbox: Arayüz ve belgelendirme ayrımı yok. Çeviri oranı %100.
XFCE: Arayüz ve belgelendirme ayrımı yok. Çeviri oranı %100.

Büyük masaüstü ortamları aslında iyi durumda değiller. KDE ve GNOME sürekli geliştirilen ve bu yüzden çevirilerinin güncel tutulması için düzenli çaba gerektiren projeler. XFCE ve LXDE için sadece yeni sürümlerden önce sıkı bir çalışma yeterli oluyor. Enlightenment ve Fluxbox uzun süredir yeni sürümü çıkmayan projeler.

Belgelendirmelerin çevirileri konusunda ne kadar kötü durumda olduğumuzu söylemeye gerek yok aslında. KDE ve GNOME için belgelendirme çevirisi neredeyse hiç yapılmamış duruyor. Arayüz kadar önemli olan belgelendirmelerin çevirileri olmayınca yabancı dil bilmeyen insanlara bu masaüstlerini kullandırmanın ne kadar zor olduğu ortada.

LibreOffice'deki durumumuz da şöyle: Arayüzün %100'ü, belgelendirmelerin ise %46'sı Türkçeye çevirilmiş durumda. Kullanıcının ilk karşılaştığı şey arayüz olsa da belgelendirmenin tamamen Türkçe olması her işletim sisteminde çalışabilen bir özgür ofis paketi olan LibreOffice'in yaygınlığını mutlaka arttıracaktır. Zeki Bildirici'nin bu konuda neredeyse tek başına yürüttüğü çalışmalara nasıl destek verebileceğinizi buradan okuyabilirsiniz.

Yapacağınız küçük katkıları küçümsemeyin. Bir kişi fark yaratır.

Geçen yıl Mart ve Mayıs aylarında masaüstü ortamlarının Türkçeleştirilme oranları hakkında yazılar yazmıştım. Bu yazılımların gelişimi sürdüğünden çevirilerinde sürekli güncellenmesi gerekiyor. Bir masaüstü ortamı bir sefer %100 yerelleştirildiğinde iş bitmiş olmuyor yani ;)

Bakalım şimdi ne durumdayız:

KDE: İki büyükten biri olan KDE'nin Türkçeleştirilme oranı %82.28. Büyük ve hızlı güncellenen bir proje olduğundan yerelleştirilme oranının geçen yıl olduğu seviyede kalması bile üzerinde çalışıldığının bir göstergesi. Yapılacak çok iş var.

LXDE: Geçen yıl tamamı yerelleştirilmiş olmasına rağmen aradan geçen sürede fazla ilgilenilmeyince bu oran %90'a düştü. Hızlıca eski seviyesine getirilebilir ama çalışmak lazım.

Enlightenment: Neredeyse bir yıldır güncellenmemiş olmasına rağmen çeviri oranı hala %100.

Fluxbox: Henüz yeni bir sürüm çıkmadığından çeviri oranı hala %100.

XFCE: Geçen yıl çıkan 4.8 sürümünün Türkçe çeviri oranı %100. Üzerinde çalışılan 4.10 sürümünün ise %92'si çevrilmiş durumda. 11 Mart'ta duyurulacak 4.10 için %100'lük çeviri hedefi yakalanır diye tahmin ediyorum.

Gnome: Hem kararlı hem de geliştirme sürümlerinin çeviri oranları birbirine çok yakın; hepsi %90 civarında. Bu kadar büyük proje için oldukça başarılı bir durum olsa da çok hızlı güncellendiğinden sürekli çalışma istiyor Gnome da.

Çeviri ekiplerine nasıl katılabilirim diyenler bu serinin eski yazılarına bakabilirler.

Şimdiye kadar üzerinde çalıştığımız tüm ÇOMAK masaüstlerinin koleksiyonu olan [kozdincer] hazır. Bu koleksiyonda tüm masaüstlerinin (Fluxbox, Enlightenment, GNOME2, LXDE, Xfce) bilinen hataları giderildi ve güncellemeleri yapıldı. Pardus teknolojileri tüm masaüstlerine entegre edildi. Daha önceki sürümlerde her masaüstü ortamı için ayrı iso varken artık tüm masaüstü ortamları (GNOME3 hariç) Yalı'nın koleksiyon özelliği sayesinde tek bir iso ile kurulabilecek. Bu isoda da diğerlerinde olduğu gibi 32 bit ve 64 bit olarak bulunuyor. [1] adresinden indirebilirsiniz.

GNOME3 için çalışmalarımız tam gaz devam ediyor. En kısa sürede sizlere GNOME3'ün bulunduğu ÇOMAK' ı sunmak için çalışıyoruz. GNOME3 ile ilgili haberler için bu blogu ve ÇOMAK listesini takip edebilirsiniz.

Bu sürüm adını yakın zamanda Pardus 'ta çalışmaya başlayan, ÇOMAK projesine çokça katkı vermiş olan arkadaşımız Kaan Özdinçer'den alıyor. Tüm ÇOMAK ekibi olarak geç de olsa kendisine yeni işinde başarılar diliyoruz.

[1] http://comak.comu.edu.tr/kozdincer/

NOT: Eğer sanal makinada 64bit isoda ilk açılış sırasında problem yaşarsanız;

Daha önce de enlightenment modülleriyle ilgili ekran görüntülerini paylaşmış hatta sizinde nasıl kullanabileceğinizi yazmıştım. O zamandan bu zamana enlightenmentın bir çok sorunu giderildi ve çok yakında çıkabilecek yeni isolarda sizde bunu görebilirsiniz. Henüz bir iso çıkmamışken süslediğim e17'den bir kaç ekran görüntüsü daha koyalım dedim. İlk açtığınızda bu şekilde bulamıcaksınız ancak kişisel Masaüstü'nüzü oluşturmak e17 araçlarıyla oldukça kolay:)

Siz bu satırları okuduğunuzda biz çoktan İstanbul'a Özgür Yazılım ve Linux Günlerine doğru yola çıkmış olacağız;) Bu adreste daha önce kurulabilir hallerini duyurduğumuz lxde, fluxbox ve xfce'nin hataları düzeltilmiş, yeni paketleri eklenmiş ve son Türkçe çevirileri dahil edilmiş halleri var. Enlightenment bir kaç gün içinde hazır olacak. Her zamanki gibi hem 32 bit hem de 64bit için ayrı iso'lar bulabileceksiniz.

Buraya kadar olan kısmını yapacağımızı zaten daha önce duyurmuştuk ama madem 1 Nisan özel bir gün diyerek bir de Gnome'lu sürüm hazırladık sizler için. Gnome Nisan 1 sürümünde tüm yönetici ailesi ve Kaptan'ın yanında bir büyük değişiklik daha var.

Buradan size Pardus'a rpm ve deb paketlerinin desteğinin de kazandırıldığını, hatta exe dosyaların da sorunsuz kurulabildiğini müjdeleyebildiğimiz için çok mutluyuz.

Bu sürümlerin hepsinin birer deneme sürümü olduğunu hesaba katıp öyle kullanmanızı hatırlatır, iyi Nisan 1'ler dileriz.

Yaklaşık 2 hafta önce Enlightenment çevirilerini tamamlamak için bir duyuru yapmıştık. Topluluğun yaptığı katkılarla LXDE'den sonra Enlightenment da bütün dağıtımlarda %100 Türkçe kullanılabilir hale geldi.

Katkı veren herkese çok teşekkür ediyoruz.

ÇoMaK için çalışırken masaüstü ortamlarının istediğimiz kadar Türkçeleştirilmediklerini gördük. Bütün özgür yazılım projeleri gibi masaüstü ortamları da gönüllüler tarafından çevirildiğinden bu durum için şikayet edebileceğimiz, sızlanabileceğimiz kimse yoktu elbette. Diğer dillere nasıl çevrilmişlerse Türkçeye de aynı yolla çevirilmeleri gerekitiğinden mevcut durumun bir görüntüsünü almak bir yol haritası çıkarmak açısından yararlı olur diyerek her bir masaüstüne teker teker bakalım. Aşağıda verilen oranlar Pardus'a özel oranlar değildir; herhangi bir Linux dağıtımı bu masaüstü ortamını alıp paketlediğinde karşılaşacağı oranlardır. Yani projelerin kendi resmi çeviri oranlarıdır.

ÇoMaK ekibi olarak son hızla çalışmaya devam ediyoruz. Gün içinde yeni bir ÇoMaK ürünü olarak Fluxbox'lı bir Pardus sürümü olan Falco Peregrinus yayımlandı. Bu haberle birlikte açıklamış olduğumuz Mart takviminin önüne geçmiş olduk. Yine takvimde 14 Mart olarak söylediğimiz aktif olarak geliştirilen Enlightenment paketlerinin paketlenmesi işi de bitmiş durumda. Paketler 32 bit için burada, 64 bit içinse burada. Paketlenen programların çoğu aktif olarak geliştirilmekte dolayısıyla hatalarla karşılaşabilirsiniz. Karşılaştığınız hataları bize bildirirseniz elimizden geldiğince çabuk bir şekilde çözüm bulmaya çalışacağız. Bize ulaşmak için ÇoMaK listesini ya da yorum yaparak ÇoMaK bloğunu kullanabilirsiniz.

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nin son projesi olan ÇoMaK (çoklu masaüstü ortamı kurulumu), ilk ürününü (Bonobo) LXDE ile çıkarmıştı. Ancak bu güzel haber, kötü bir şeyi fark etmemizi sağlamıştı. LXDE’nin Türkçe çevirilerinin tam olmaması ve olanlarda da hataların bulunması.

Bunun üzerine, Özgürlükİçin‘de bir haber yapıp topluluğun desteğini istemiştik. Bunun 2 gün sonrasında da Özgürlükİçin’in podcast yayını olan Ajans Pardus‘un kaydına girmiştik. Elbette ki kayıtta da bahsettik bu çağrımızdan. Ama kaydı yayına alacağımız zaman güzel bir haber aldık .

LXDE çevirileri, bu 2 gün içerisinde %100′e ulaşmıştı . Bu sebepten Ajans Pardus’tan o kısmı çıkarmak zorunda kaldık. Bu yüzden herkese çok teşekkür ediyoruz .

Eğer farklı masaüstü ortamlarının çevirilerine hala destek vermek istiyorsanız, ya da ÇoMaK’ın diğer sürümlerinin de %100 Türkçe olmasını istiyorsanız şansınızı kaçırmadınız.

Enlightenment şu anda %86 oranında çevrilmiş durumda. Destek için buradan üye olup yetkilendirmeyi beklemeden çevirebilirsiniz. %83 oranında olan XFCE için de buradan başlayabilirsiniz.

Özgür yazılımlar, topluluğun desteği olmadan ilerleyemez. Çorbada tuzunuzun eksik olmaması için desteğinizi esirgemeyin .

LXDE Türkçe çevirileri için yaptığımız çağrı sonucunda bir günden kısa sürede çeviri oranı %100'e ulaştı. Bu sürece katılan herkese çok teşekkür ediyoruz. Katılamayanların ise üzülmesine gerek yok. Bu defa yeni bir çağrıyla herkesi Enlightenment'ı Türkçe'ye çevirmeye davet ediyoruz. Şu andaki durumda toplan 3223 cümleden çevirilmeyi bekleyen sayısı sadece 472 ki bu da %86 oranında hali hazırda çevrilmiş olduğunu gösteriyor. https://launchpad.net/enlightenment adresinden üye olarak ayrıca bir yetkilendirmeye gerek kalmadan çeviri yapmaya başlayabilirsiniz.

Haydi şimdi de beraberce Enlightenment'ı daha iyi Türkçe konuşturalım.

Hepimizin kullandığı, ama işlevini fazlasıyla hafife aldığımız bir parça var sistemlerimizde: Giriş yöneticileri. Hani şu kullanıcı adımızı ve parolamızı girdiğimiz, tek işlevi parolamızı sormaymış gibi gördüğümüz uygulamalar. Pardus KDE paketine dahil kdm yi kullanıyor, biz ÇoMaK ekibi olarak Bonobo imajında lxde projesinin lxdm giris yöneticisini kullanmıştık. İş Enlightenment ile çalışan bir versiyon hazırlamaya geldiğinde, aynı şekilde davranmanın pekte kolay olmayacağını en baştan anlamıştık. Enlightenment ekibi, diğer Enlightenment kullanan dağıtımlarda sıkça gördüğümüz giriş yöneticisi olan Entrance yazılımından tamamen vazgeçmiş ve kullanılmasını tavsiye etmiyor, buna karşılık yerine geliştirdikleri elsa ise çok yeni, neredeyse hiçbir dağıtım tarafından kullanılmamış (sadece "unity" de bir paketini görebildik). Cesurca bir kararla elsa'yla yolumuza devam etmeye karar verdik. İlk imajımızı hazırlayıp hata ayıklamaya başladığımızda polkit-gnome'un çalıştırılamadığını gördük. Önce polkit'in açık olan oturumu tespit etmek için ConsoleKit adında bir uygulamayı kullandığını ve bizim ConsoleKit'e göre oturum açmamış olduğumuzu gördük, ardındanda bu sorunun elsadan kaynaklandığını farkettik. Linux, her ne kadar bizler bu şekilde kullanmasak da, birden fazla kişinin aynı anda oturum açabildiği, çok kullanıcılı bir işletim sistemi çekirdeği. Peki sizin bu kişilerden hangisi olduğunuzu, yetkilerinizi vs. nerede nasıl tutuyor? ConsoleKit bu noktada araya giriyor, ConsoleKit, giriş yöneticileri aracılığıyla açılan oturumdan haberdar ediliyor, yine linux'ta çalışan bütün süreçler başka bir süreçten türediğinden, bunun takibi ile her çalıştırılan süreç otomatik olarak açılan oturuma bağlanmış oluyor. Ama elsa ConsoleKit destekli değil, yani ConsoleKit'e yeni bir oturumun başladığını iletmiyor. ConsoleKit incelenirse içerisinden üç çalıştırılabilir dosya çıktığı görülebilir:

Bugün çıkardığımız Pardus 2011 + Enlightenment [Dolly] alfa sürümünü biraz eğlenceli hale getirmek için sizlere birde bazı modüller paketledik:) Bu modülleri Enlightenment'ı kurduktan sonra depomuzu ekleyip , modülleri kurarak kullanabilirsiniz. Benim bu blogu yazmaktaki amacım ise bu modülleri nasıl kullanacağınız ve bu modüllerin kısaca ne olduğundan bahsetmek:)

Öncelikle depoda bulabileceğiniz modülleri sıralayalım;

e-module-moon - Ay saatini gösteren bir modüldür.
e-module-rain - Masaüstünüze yağmur yağdırmak istiyorsanız aradığınız modül bu:)
e-module-snow - Masaüstüne minik yılbaşı ağaçlarıyla birlikte kar yağdıran bir modül.
e-module-penguins - İşte en sevilen modülümüz:) Masaüstünde gezen minik penguenlerden oluşan bir modül.
e-module-flame - Yakın zamanda bu modülde depoya girecek:) Ortaya alevli bir masaüstü çıkartmak için kullanılan modül.

http://x86-64.comu.edu.tr/dolly/ adresinden kuracağınız E17 üzerine bu modülleri yükledikten sonra;

Anamenü->Ayarlar->Modüller : Bunun sonucunda Modül Ayarları karşınıza çıkacaktır.

Modül Ayarlarından yukarıda bulunan "Look" sekmesi altında kurduğunuz modülleri görüp yükleyebilirsiniz:)

Tüm modüllerden farklı olarak e-module-moon modülünü çalıştırmak içinse biraz daha farklı bir yol izlemek gerekiyor.

Anamenü->Araçlar : Araç Yöneticisi karşınıza çıkacaktır. Burada listeden Ay modülünü seçip Araç ekle diyerek ay saatinizi masaüstüne ekleyebilirsiniz.

Not: Ayrıca biraz da eğlenmek için bir adet oyunumuz var bu sürümde (econcentration)

Depo eklemek için: E17 'de depo ekleyebilen bir kaptan bulacaksınız:)

Yeni E17 [Dolly] ve modülleriyle iyi eğlenceler :) Bir sonraki yazıda penguenler modülünü daha ayrıntılı anlatacağım. Modüllerle ilgili aklınıza takılan herşey için yorum yazmaktan çekinmeyin.

14 Şubatta bahsettiğimiz Enlightenment+Pardus sürümünü bugün Çomak ekibi olarak hazırlamış bulunmaktayız. Bu sürümle beraber Pardus'u Enlightenment masaüstü ortamıyla ve bütün managerlar ile birlikte kullanabilecek hale getirdik.

Pardus 2011+Enlightenment seçeneğinde Enlightenment masaüstü ortamı KDE'ye ve LXDE'ye alternatif olabilecek şekilde kullanılabilecek bir test sürümü olması için hazırlandı. Pek çok dağıtımda Enlightenment kullanılabiliyor olmasına rağmen Dolly diğer dağıtımlarda henüz depolara alınmamış bir çok paketi de içeriyor. Paketlerin bir kısmı hali hazırda Pardus depolarında var, bazıları ya gözden geçirme bekliyor ya da oyun alanlarında mevcut, bazıları ise henüz bu aşamaları dahi geçmeden önünüze çıkıyorlar. Bu paketlerin ve dolayısıyla Dolly'nin, bazı hatalar içerebileceği gerçeğini göz önünde bulundurarak denemeniz gerektiğini hatırlatmakta fayda var. Bilinen bazı hataları ve etrafından dolaşma yollarını okumanız iyi olacaktır.

Pardus'un kurulumun ardından kullanıcıyı karşılayan yapılandırma aracı Kaptan Enlightenment'ın yapılandırma dosyalarını tutma biçimi farklı olduğundan sadece Enlightenment için hazırladığımız paketleri içeren depoyu ekleyebilecek şekilde bulunuyor. Bu depoyu ekleyerek depoda yapılacak değişikliklerden faydalanabilirsiniz. Sürüm takviminde Kaptan'ın yeni sürümlerinde hangi masaüstlerini destekleyebileceğini görebilirsiniz.

Pardus+Enlightenment masaüstü ortamı için http://x86-64.comu.edu.tr/dolly/ adresinden bilgisayarınızın işlemcisine göre 32 ya da 64 bit sürümlerinden birini indirmeniz gerekecektir. Pardus'ta severek kullandığınız bütün programlar Dolly sürümünde de kullanılabilecektir.

Bu sürüm adını genetik kopyalama yöntemiyle üretilen ilk memeli hayvan olan Dolly'den almaktadır.

Enlightenment Pardus'un KDE'den sonra kararlı depolarına aldığı ikinci masaüstü ortamı olmasına rağmen neden ÇoMaK projesinde Enlightenment'lı bir sürüm çıkarmaya çalıştığımız hakkında yazıp konuyu aydınlatmak iyi olacak.

ÇoMaK hakkında ilk duyuruyu yaptıktan sonra masaüstü ortamlarının Pardus'taki mevcut durumlarını çıkarmakta fayda var diye düşünüyorum. Aşağıda her birine ayrı ayrı bakıldığında tümünün bir şekilde Pardus'ta kullanılabildiği görülecek. Zaten bu proje ile hedeflenen masaüstü ortamlarının paketlenmesinden çok (elbette gerektiği durumlarda o da yapılacak ama) Pardus teknolojilerinin KDE dışındaki masaüstü ortamlarında da verimli bir şekilde kullanılabilmesi. Şimdi bakalım hangi masaüstü ortamında neredeyiz.

Pardus ilk sürümünden itibaren bir KDE dağıtımı olduğundan KDE'nin Pardus üzerinde oldukça başarılı çalıştığı söylenebilir. En iyi KDE4 dağıtımı olduğu yönündeki yazıları siz de okumuşsunuzdur. KDE paketleri son sürümde tutuluyor, sıkça güncelleniyor. Pardus teknolojileri sıkça KDE araç ve kitaplıklarını kullanıyor. Geliştiricilerden Gökçen Eraslan ve Gökmen Göksel aynı zamanda KDE geliştiricisi. Tam zamanlı Pardus geliştiricisi olarak çalışanlar arasında neredeyse her dönem KDE geliştiricisi olanlar bulunması Pardus'un çok başarılı bir KDE dağıtımı olmasında önemli bir etken.

En fazla tercih edilen iki büyük masaüstünden biri olan Gnome için Pardus paketleri depolarda bulunmuyor olmasına rağmen özgür yazılımın güzel taraflarından biri olarak gönüllüler tarafından bağımsız olarak paketleniyor ve kullanılıyor. Dönem dönem farklı kişi ve gruplar tarafından başlatılan Pardus üzerinde Gnome çalıştırma projelerinden en uzun soluklu olanlı bir Pardus geliştiricisi olan Burak Çalışkan'ın tek başına sürdürdüğü projedir. Gnome masaüstü ortamı depolarda bulunmasa bile bir çok Gnome/GTK kitaplığı ve aracı depolarda mevcut.

Enlightenment Pardus'un KDE'den sonra kararlı depolarına aldığı ikinci masaüstü ortamıdır. H. İbrahim Güngör tarafından paketlenen Enlightenment çok hızlı ve hafif olduğu için cep telefonu gibi mobil cihazlarda dahi kullanılabilmektedir. Bir çok büyük Linux dağıtımında paketleri bulunuyor.

Son derece sadece ve hızlı bir masaüstü ortamı olan XFCE Pardus Katkı deposunda bulunuyor. Paketlerin önemli bir kısmı Gökmen Görgen, kalanı ise Mete Bilgin tarafından sürdürülüyor. Kurulup kullanılabilmesi için katkı deposunu paket yöneticisine eklenmesi yeterli.

LXDE de pek çok seveni bulunan masaüstü ortamlarından biri. Cihan Okyay tarafından katkı deposuna kısıtlı sayıda paketi alınmış olan LXDE'nin diğer bileşenleri review sürecini bekliyorlar. LXDE bileşeninin bakıcılığını ben yapıyorum. Kurulup kullanılabilmesi için katkı deposunu paket yöneticisine eklenmesi yeterli.

Fluxbox, Pardus Katkı deposunda bulunan son pencere yöneticisi. Kısıtlı donanım kaynağı olan bilgisayarlarda kullanılabilecek Fluxbox'ın yeni bakıcısı Mesutcan Kurt. Kurulup kullanılabilmesi için katkı deposunu paket yöneticisine eklenmesi yeterli.

Artık Pardus'un da contrib deposu ( http://svn.pardus.org.tr/contrib/ ) var. Tıpkı arch linuxta: ( http://aur.archlinux.org/ ) ve ubuntu'da ( ör: http://gauvain.tuxfamily.org/repos/ ) olduğu gibi...

Bu sayede katkıcıların hazırladığı paketler daha çok uzmanın gözünden geçiyor ve daha kaliteli hale geliyor.

Bu arada Pardus kullanıyor ve makinenizin yavaşlığından şikayetçiyseniz xfce ve enlightenment'ı denemelisiniz.
KDE'den daha küçük ve hızlı olan bu masaüstü ortamlarının pisi paketleri contrib deposunda bulunuyor. Kurmak ise Pardus 1.1 kullanıcıları için birkaç komut yazmak kadar kolay:

sudo pisi ar contrib http://svn.pardus.org.tr/contrib/pisi-index.xml.bz2

Bunlardan sonra isterseniz,
sudo pisi em desktop.xfce4
komutuyla xfce, isterseniz
sudo pisi em desktop.enlightenment
komutuyla enlightenment kurabilirsiniz.

Pardus'un açılış ekranında masaüstü seçmek mümkün olmadığından diğer açılış ekranını ayarlamak da gerekiyor, bunun komutu ise şöyle:
sudo sed -i 's/pardus/circles/g' /usr/kde/3.5/share/config/kdm/kdmrc

Bu masaüstlerini paketleyen arkadaşlara (murat->enlightenment, ertugrulerata->xfce) teşekkürlerinizi ve sorunlarınızı iletmek için irc.freenode.org'da #pardus ve #pisidepo ya uğrayabilirsiniz.