Hemen hemen tüm üniversite öğrencilerinin programlama denince ilk akıllarına gelen dillerden birisi Pascal’dır. Ülkemizdeki birçok üniversitede algoritma kavramının daha iyi anlaşılabilmesi için örnekler genellikle Pascal diliyle yapılır. Buradan da anlaşılacağı üzere Pascal’ın anlaşılabilir ve algoritmaya çok benzer bir dil yapısı vardır. İşte bu makalemizde sizlerle birlikte Pardus’ta Pascal/Delphi programlarını nasıl yazacağımızı göreceğiz.
İlk iş olarak toplamda 25 Megabayt civarında olan Fpc/Lazarus ikilisini sistemimize kurmamız gerekiyor. Bunun için her zaman olduğu gibi iki farklı yol kullanılabilir;
- Komut satırından kurulum
- Pardus --> Programlar --> Sistem --> Konsole (Terminal Programı) çalıştırıp aşağıdaki komutu yazın.
- sudo pisi it lazarus
- Paket Yöneticisi'ni kullanarak kurulum
- Pardus --> Paket Yöneticisi (Yazılım Ekle ve Kaldır) çalıştırın.
- Bileşenler bölümünden Programlama’yı seçin.
- Listeden lazarus’u işaretleyin.
- Paket(ler)i Kur düğmesine basın.
Yeni başlayanlar için tavsiyem her zaman 2. yolu kullanarak Paket Yöneticisi aracılığıyla kurmaktır. Paket yöneticisi bağımlı tüm paketleri de otomatik olarak kuracaktır.
Fpc (Free Pascal Compiler) ve Lazarus paketlerini kurduğumuza göre şimdi sıra geldi nasıl kullanılacaklarına. İlk olarak Fpc kullanımını ele alacağız ve eskiden Turbo Pascal ile Dos işletim sisteminde yazdığımız programlara benzer programları nasıl yazacağımızı anlatacağım. Dos işletim sisteminde Borland firmasının ürettiği Turbo Pascal programlama dili zamanının efsanelerinden birisiydi, günümüzde ise ne DOS işletim sistemi kaldı ne de Turbo Pascal programlama dili.
Linux’u DOS ile kıyaslamak çok doğru olmamakla beraber, Pascal programlarının yazım ve kullanım teknikleri benzerlik gösterdiğinden bu örneği veriyorum. DOS işletim sisteminden hatırlarsanız C:\> gibi bir prompt ve hemen devamında bir imleç vardı ve tüm işlemler burada verilen komutlarla yapılırdı. Linux’ta da benzer bir kullanıcı etkileşimi mevcuttur, hakan@hamurcu ~$ gibi bir prompt ve devamında yine bir imleç bulunan metin tabanlı kullanıcı ekranından bahsediyoruz. Tek fark belki de Linux’un komut satırındaki muhteşem gücü ve güvenilirliği.
Halen günümüzde birçok program öncelikli olarak komut satırı (Konsol) için geliştirilir ve sonrasında ona bir grafik ara birim (GUI) yazılarak son kullanıcının karşısına çıkar. Biz de şimdi sizlerle Fpc kullanarak komut satırında çalışacak basit bir program yazacağız. Fpc ile Turbo Pascal’ı kıyasladığımızda, Turbo Pascal’ın kendisine ait bir editörü olduğunu söyleyebilirim. Fpc ise sadece bir derleyici. Bir başka deyişle, siz dilediğiniz ve rahat ettiğiniz herhangi bir metin editörünü kullanabilirsiniz. Ben vereceğim örnekte KWrite kullanacağım.
Örneğin, adınızı girdiğinizde ekrana ilk satıra adınızın ilk harfi ve diğer satırlara bir fazla karakter yazacak bir program yapalım ve ornek.pas olarak kaydedelim. Şimdi yazdığımız bu küçük programı Fpc kullanarak derleyelim ve çalıştırılabilir hale getirelim. Bunun için ornek.pas dosyasını kaydettiğiniz klasörü açın ve pencere içerisindeyken F4 tuşuna basarak o klasörde konsol penceresini çalıştırın. Programı derlemek için fpc ornek.pas komutunu girin. Eğer programı yazarken bir hata yapmadıysanız programınız artık çalışabilir hale gelmiştir. Çalıştırmak için programın adını konsola ./ornek şeklinde yazabilirsiniz.
Gördüğünüz gibi programımız çalıştı ve isim girdiğimizde her satıra bir fazla harf gelecek şekilde ekrana yazdı.
Dos işletim sisteminde kullandığınız Turbo Pascal derleyicisi ile Free Pascal Compiler’ın %100’e yakın bir uyumluluğu vardır. Bu sebeple eskiden yazmış olduğunuz ve halen vazgeçemediğiniz programlarınız varsa onları artık Linux’a dolayısıyla Pardus’a kolaylıkla taşıyabilirsiniz. Şimdi gelelim Turbo Pascal/Dos geliştirme ortamından Delphi/Windows ortamına. Bildiğiniz gibi temel olarak Pascal dilini alan ve tamamen görsel tasarım yapmaya imkân veren Delphi programlama dili halen aktif olarak kullanılıyor. Tıpkı Pascal’da olduğu gibi daha önce yazdığınız Delphi programlarını Pardus’a nasıl taşıyacağınızı merak ediyorsanız, cevabım Lazarus.
Sizin de gördüğünüz gibi Lazarus eski dostumuz Delphi’ye oldukça benzemektedir. Şimdi gelin bir örnekte Lazarus ile yapalım. Bunun için;
- Pardus --> Programlar -->Geliştirme --> Lazarus (Pascal için tümleşik geliştirme ortamı) yolunu takip ederek Lazarus’u çalıştırın.
- Proje --> Yeni Proje seçerek ekrana gelen diyalog kutusundan Uygulama’yı seçin ve Create düğmesine basın.
Şimdi ekranımızda boş bir form var ve program yazmamız için her şey hazır. Ben örnek olarak çok basit bir hesap makinesi yapacağım. Zaten Delphi bilen arkadaşlar için bu makale sadece Pardus’ta Delphi benzeri bir IDE ortamını tanıtmak olduğundan, Pascal diliyle ilgili komut bilgisi verilmeyecektir.
Örnek hesap makinemiz için ekrandaki boş forma 15 adet düğme ve 1 adet Label yerleştirelim.
Ekranımızı biraz daha hesap makinesine benzetmek için öncelikle formumuzun Caption özelliğini “Özgürlük İçin Hesap Makinesi” olarak ayarlayalım. Sonrasında tüm düğmelerimize hesap makinesine benzer Caption’lar verelim ve Label’ımızın da yazı karakteri ile biraz oynayalım.
Artık form tasarımımız bittiğine göre kod yazmaya başlayabiliriz. Sırasıyla tüm rakam düğmelerine çift tıklayarak aşağıdakine benzer kodlarımızı yazalım. Bu kodlardaki ‘...’ içerisinde yer alan
rakamları bağlı olduğu düğmenin ifade ettiği rakamla değiştirerek tüm düğmeler için tekrarlayalım.
procedure TForm1.Button1Click(Sender : TObject);
begin
If ilksayi Then Begin
If Length(Sayi1)>=12 Then Begin
Beep;
Exit;
End;
Sayi1:=Sayi1+’1’;
Label1.Caption:=Sayi1;
End
Else Begin
If Length(Sayi2)>=12 Then Begin
Beep;
Exit;
End;
Sayi2:=Sayi2+’1’;
Label1.Caption:=Sayi2;
End;
end;
Burada unutulmaması gereken bir düğme “0” düğmesidir. Sebebine gelince eğer herhangi bir rakam girilmeden doğrudan “0” düğmesine basılırsa herhangi bir değer ifade etmeyeceği için “0” düğmesinin kodunu aşağıdaki şekilde düzenlememiz gerekir.
procedure TForm1.Button10Click(Sender : TObject);
begin
If ilksayi Then Begin
If Length(Sayi1)>=12 Then Begin
Beep;
Exit;
End;
If Sayi1<>’’ Then
Begin
Sayi1:=Sayi1+’0’;
Label1.Caption:=Sayi1;
End;
End
Else Begin
If Length(Sayi2)>=12 Then Begin
Beep;
Exit
End;
If Sayi2<>’’ Then
Begin Sayi2:=Sayi2+’0’;
Label1.Caption:=Sayi2;
End;
End;
end;
Ayrıca “+”, “-”, “*” ve “/” gibi fonksiyonları ifade eden düğmelere basıldığında gireceğimiz kodlar aşağıdaki gibi olmalıdır.
procedure TForm1.Button11Click(Sender : TObject);
begin
ilksayi:=False;
islem:=’+’;
end;
procedure TForm1.Button12Click(Sender : TObject);
begin
ilksayi:=False;
islem:=’-’;
end;
procedure TForm1.Button13Click(Sender : TObject);
begin
ilksayi:=False;
islem:=’*’;
end;
procedure TForm1.Button14Click(Sender : TObject);
begin
ilksayi:=False;
islem:=’/’;
end;
Son olarak = düğmesine bastığımızda işlenecek kodu ve başlangıçta atanması gereken değerleride verdiğimizde programımız tamamlanmış olacaktır.
procedure TForm1.Button15Click(Sender : TObject);
begin
Case islem Of
‘+’ : Begin
Sonuc:=IntToStr(StrToInt(Sayi1)+StrToInt(Sayi2));
Label1.Caption:=Sonuc;
Sayi1:=’’; Sayi2:=’’; Sonuc:=’’; ilksayi:=True; islem:=’=’;
End;
‘-’ : Begin
Sonuc:=IntToStr(StrToInt(Sayi1)-StrToInt(Sayi2));
Label1.Caption:=Sonuc;
Sayi1:=’’; Sayi2:=’’; Sonuc:=’’; ilksayi:=True; islem:=’=’;
End;
‘*’ : Begin
Sonuc:=IntToStr(StrToInt(Sayi1)*StrToInt(Sayi2));
Label1.Caption:=Sonuc;
Sayi1:=’’; Sayi2:=’’; Sonuc:=’’; ilksayi:=True; islem:=’=’;
End;
‘/’ : Begin
Sonuc:=FormatFloat(‘0.0’,(StrToInt(Sayi1)/StrToInt(Sayi2)));
Label1.Caption:=Sonuc;
Sayi1:=’’; Sayi2:=’’; Sonuc:=’’; ilksayi:=True; islem:=’=’;
End;
End;
end;
Programda kullandığımız değişkenlerin Var bölümünde tanımlanması gerektiğini zaten bildiğinizi var sayıyorum. Tüm düğmeler için gerekli procedure’leri yazdığınızda program tamamlanacaktır.
Artık projemizi derleyerek Lazarus’tan bağımsız çalışabilir hale getirmemiz gerekiyor. Bunun için ilk yapmanız gereken projenizi bir isim vererek kaydetmek olacak. Dosya-->Kaydet ile kayıt yaptıktan sonra Çalıştır-->Tümünü oluştur ile projenizin çalıştırılabilir dosyasını oluşturabilirsiniz. Artık Lazarus’u kapatarak, projenizi kaydettiğiniz klasöre geçip, projenizin çalışabilir dosyasına çift tıklayarak çalıştırabilirsiniz.
Fpc/Lazarus hakkında merak ettiğiniz her konuyu forumlarımızda dile getirebilirsiniz. Bol Pardus’lu günler...
